Zaćma pourazowa

Zaćma pourazowa jest to zmętnienie soczewki oka upośledzające ostrość widzenia, które jest następstwem wszelkiego rodzaju zewnątrzpochodnych urazów gałki ocznej. Są to: mechaniczne urazy gałki ocznej, wstrząśnienia, obecność ciała obcego wewnątrz gałki ocznej, porażenie prądem oraz oddziaływanie promieniowania mikrofalowego, podczerwonego i jonizującego. Jedną z najbardziej narażonych grup na rozwój zaćmy pourazowej są osoby uprawiające sporty.

Przyczyny zaćmy pourazowej

Zmętnienia soczewki w zaćmie pourazowej wywołane są uszkodzeniami zewnątrzpochodnymi, takimi jak:

• gwałtowny nieprzenikający uraz gałki ocznej, np. uderzenie pięścią. Dochodzi wówczas do drobnych pęknięć torebki soczewki, które w trakcie gojenia tworzą zmętnienia w kształcie rozety lub gwiazdy. Zmętnienia te mogą się rozszerzać, obejmując całą soczewkę, pozostawać niezmienione przez całe życie lub w niektórych przypadkach się wycofać.
• przenikający uraz gałki ocznej ostrym przedmiotem. W przypadku takiego urazu może dojść do uszkodzenia torebki soczewki, co powoduje szybkie (w ciągu kilku godzin od urazu), całkowite zmętnienie soczewki. Dodatkowym groźnym powikłaniem urazu jest zapalenie błony naczyniowej oka spowodowane reakcją na białka soczewki, które wydostają się przez otwór w torebce.
• metaliczne ciało obce w gałce ocznej. Szczególnie groźne są ciała obce z żelaza, miedzi i ołowiu. W oku dochodzi do reakcji elektrolitycznej, powstające wolne jony metali osadzają się w strukturach gałki ocznej: w nabłonku soczewki, tęczówki, w siatkówce. Złogi metalu odkładające się w soczewce powodują rozwój zaćmy.
• promieniowanie mikrofalowe i podczerwone. Najbardziej narażone na rozwój zaćmy są osoby, które długotrwale są eksponowane na działanie promieniowania, np. pracownicy hut (promieniowanie podczerwone) i obsługujący radary (promieniowanie mikrofalowe). Pojawiające się zmętnienia często układają się w postaci dysku (zaćma hutników).
• promieniowanie jonizujące. Ze wszystkich struktur oka soczewka jest najbardziej czuła na promieniowanie jonizujące. Zmiany zaćmowe mogą pojawić się już po dawce 2 Gy. Zaćma rozpoczyna się w tylnym biegunie soczewki. Początkowo występujące punktowate zmętnienia rozszerzają się na kształt czaszy i mogą objąć całą soczewkę. Czas, po jakim rozwijają się zmętnienia jest różnie długi. U jednych może dochodzić do zmętnień po 3-6 miesiącach, u innych po kilkunastu latach.
• porażenie prądem wysokiego napięcia lub porażenie piorunem. Zaćmienia soczewki mogą pojawiać się już po kilku tygodniach, ale również i po kilku latach od zdarzenia. Szczególnie wrażliwe są soczewki osób młodych. Zaćma powstała w wyniku porażenia prądem najczęściej jest częściowa i nie ma tendencji do powiększania się.

Objawy zaćmy pourazowej

Podstawowym objawem zaćmy pourazowej, podobnie jak w pozostałych rodzajach zaćmy, jest pogorszenie ostrości widzenia, którego nie udaje się skorygować żadnymi okularami. Chory ma wrażenie, jakby widział przez mgłę lub brudną szybę. Często nie udaje się powiązać powstania zmętnień z konkretnym urazem, gdyż zaćma może się rozwijać wiele lat po zadziałaniu czynnika uszkadzającego.

Leczenie zaćmy pourazowej

Najważniejsza jest profilaktyka, czyli zapobieganie powstawaniu zaćmy. Wielu z wymienionych wyżej czynników ryzyka można uniknąć bądź przynajmniej można zminimalizować ich skutek, np. osoby narażone na wpływ promieniowania powinny stosować odpowiednie szkła ochronne osłaniające oko. Innych nie sposób przewidzieć i wtedy bardzo ważne jest szybkie wdrożenie leczenia. Osoby z metalicznym ciałem obcym w gałce ocznej powinny jak najszybciej znaleźć się na ostrym dyżurze okulistycznym. Przeprowadzona tam diagnostyka umożliwi dokładne zlokalizowanie ciała obcego, oszacowanie powstałych już uszkodzeń oraz zaplanowanie i przeprowadzenie jak najmniej traumatycznego zabiegu usunięcia ciała obcego. Im krócej ciało obce tkwiło wewnątrz gałki ocznej, tym mniejsze ryzyko rozwoju zaćmy. Osoby z przenikającym urazem gałki ocznej również czym prędzej powinny znaleźć się u okulisty. W tym przypadku najczęściej konieczne jest usunięcie zranionej soczewki w trakcie zaopatrywania rany, aby zminimalizować ryzyko rozwoju zapalenia błony naczyniowej. U osób, u których już rozwinęło się zmętnienie, należy usunąć soczewkę i zastąpić ją sztucznym implantem.