Zaćma cukrzycowa

Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, u podstawy której leży nieprawidłowa gospodarka węglowodanami. Szacuje się, że choruje na nią około 5% światowej populacji. Zbyt wysokie poziomy glukozy we krwi wpływają na funkcjonowanie całego organizmu i przyczyniają się do powstania wielu powikłań cukrzycy. Do narządów szczególnie narażonych na ich rozwój należą nerki, oko, serce oraz układ nerwowy.

Jak cukrzyca wpływa na oczy?

Cukrzyca spowodowana jest niedostatecznym wydzielaniem insuliny hormonu produkowanego przez trzustkę, który jest niezbędny do utrzymywania prawidłowego stężenia glukozy we krwi. Niedobór insuliny prowadzi do powstania hiperglikemii, czyli zbyt wysokiego poziomu cukru we krwi. W warunkach hiperglikemii w soczewce oka dochodzi do rozwoju wielu zmian, prowadzących do zaburzeń widzenia (m.in. zaćmy). Wysokie stężenie glukozy we krwi powoduje przenikanie jej do cieczy wodnistej (wypełnia ona wnętrze gałki ocznej), a z niej do soczewki. W soczewce glukoza ulega przekształceniu w inny cukier - sorbitol, który nie jest metabolizowany przez organizm i ulega kumulacji w soczewce. Odkładanie się sorbitolu w soczewce wywołuje wzrost ciśnienia osmotycznego w jej wnętrzu, co skutkuje zwiększonym napływem wody do soczewki. Powoduje to zmianę współczynnika załamania soczewki oka, co prowadzi do krótkowzroczności. Zmiany dotyczące refrakcji w przebiegu cukrzycy pojawiają się w początkowym okresie choroby przy dużych wahaniach poziomu cukru i mogą mieć charakter zarówno przejściowy, jak i trwały. Te niekorzystne zmiany biochemiczne i fizyczne soczewki przyczyniają się także do rozwoju zaćmy.

Zaćma a cukrzyca typu 1

Cukrzyca typu 1, zwana także cukrzycą insulinozależną, rozpoznawana jest głównie u ludzi młodych. Niedobór insuliny występuje na skutek uszkodzenia komórek wysp trzustki, które produkują ten hormon. Wśród chorych na cukrzycę typu 1 zaćma dotyczy aż 9,5% osób. Jest to tak zwana zaćma cukrzycowa rzeczywista. Występuje głównie w pierwszych dwóch dekadach życia, ale niezwykle rzadko u dzieci. Najczęściej dotyczy obu oczu.

Początkowo pojawiają się zmętnienia w soczewce w formie płatków śniegu lub rozety, które bardzo szybko rozszerzają się i zagęszczają, co w ciągu kilku dni może doprowadzić do zaćmy całkowitej i utraty wzroku. Charakterystyczna dla tej postaci zaćmy jest możliwość wycofania się zmętnienia soczewki po wyrównaniu gospodarki węglowodanowej, czyli ustabilizowaniu poziomu glukozy we krwi.

Zaćma a cukrzyca typu 2

Cukrzyca typu 2 rozpoczyna się zwykle po 40 roku życia. Przyczyną wystąpienia hiperglikemii jest początkowo nieprawidłowa reakcja tkanek na insulinę, czyli tak zwana insulinooporność. Głównym czynnikiem powodującym insulinooporność i predysponującym do rozwoju cukrzycy typu 2 jest otyłość. W różnych badaniach klinicznych stwierdzano w soczewce istnienie zmętnień o różnym stopniu nasilenia aż u ponad 90% osób chorych na cukrzycę typu 2. Cukrzyca zwiększa częstość występowania zaćmy 3-4-krotnie u osób poniżej 65 roku życia oraz prawie 2-krotnie u osób starszych. O ile brakuje dowodów na to, że cukrzyca typu 2 powoduje rozwój zaćmy, to jest pewne, że przyspiesza ona u chorych wystąpienie zaćmy starczej.

Zaćma a retinopatia cukrzycowa

Retinopatia cukrzycowa jest chorobą siatkówki, u podstawy której leżą niekorzystne zmiany w naczyniach krwionośnych spowodowane wysokim poziomem glukozy we krwi. Na skutek osłabienia i zmniejszenia elastyczności ścian naczyń dochodzi do ich odcinkowego poszerzenia (rozwoju mikronaczyniaków). Osłabienie ściany naczyń sprzyja także powstawaniu przesięku płynu, obrzęku siatkówki, przenikaniu dużych cząstek białkowych, które tworzą tzw. wysięki twarde, oraz ognisk krwotocznych. Jeśli te zmiany zlokalizują się w pobliżu plamki żółtej (miejsce, którym widzimy najostrzej), może dojść do obniżenia ostrości widzenia. W miarę postępu choroby dochodzi do zamknięcia światła naczyń i rozwoju objawów niedokrwienia siatkówki. Niedotleniona siatkówka zaczyna produkować substancje, które powodują wzrost nowych naczyń krwionośnych (stadium retinopatii proliferacyjnej). Powstawanie nowych naczyń jest niezwykle groźne, gdyż w porę niezahamowane może doprowadzić do odwarstwienia siatkówki, wylewu krwi z nowych naczyń do ciała szklistego, rozwoju jaskry i w konsekwencji utraty wzroku.

Retinopatia rozwija się zwykle do 10 lat trwania cukrzycy obu typów. Zdarza się, że zaćma współistnieje z retinopatią cukrzycową. Zmętnienie soczewki u chorego na cukrzycę utrudnia bądź czyni niemożliwe ocenę dna oka w badaniu oftalmoskopowym, objawów retinopatii oraz przeprowadzenie skutecznego leczenia za pomocą laserokoagulacji. Wobec utrudnionej możliwości kontroli okulistycznej retinopatii taki chory powinien mieć pilnie przeprowadzoną operację zaćmy.