Przyczyny zaćmy

Zaćma (katarakta) jest chorobą objawiającą się zmętnieniem fragmentu lub całej soczewki oka. Soczewka jest elastycznym, przezroczystym narządem stanowiącym element oka ludzkiego, który ogniskuje promienie wpadające do wnętrza gałki ocznej tak, aby tworzyły obraz na siatkówce. Znajduje się w przedniej części oka, między tęczówką a ciałem szklistym, umocowana za pomocą więzadeł oraz mięśni.

Soczewka oka zbudowana jest z centralnie położonego jądra soczewki, zewnętrznie położonej kory oraz torebki soczewki, która otacza jądro i korę. W skład chemiczny soczewki wchodzą woda oraz cząsteczki białka, które noszą nazwę krystalin. Precyzyjny układ cząsteczek wody i krystalin zapewnia przejrzystość soczewki. Z upływem lat, białka budujące soczewkę mają skłonność do samoistnej koagulacji (czyli zlepiania się cząsteczek), która objawia się mętnieniem soczewki oraz tworzeniem dużych konglomeratów proteinowych we wnętrzu soczewki. Zmiany w budowie soczewki powodują rozproszenie promieni światła przechodzących przez narząd, a to z kolei wpływa na pogorszenie ostrości wzroku.

Objawy zaćmy:

• Zamglenie obrazu (widzenie jak przez mgłę lub brudne szkła okularów);
• Spadek ostrości widzenia przedmiotów położonych blisko i daleko;
• Spadek ostrości wzroku w słabym oświetleniu;
• Blednięcie kolorów, pogorszenie poczucia kontrastu między kolorami;
• Wrażenie rozszczepienia światła – efekt „halo”;
• Szybkie męczenie oczu;
• Częste pocieranie oczu.

Zmętnienie soczewki może dotyczyć tylko jednej warstwy, np. jądra lub kory, ale najczęściej dochodzi do zajęcia kilku warstw soczewki jednocześnie.

Biorąc pod uwagę lokalizację, wyróżnia się zaćmę jądrową, korową lub podtorebkową przednią lub tylną.

W zależności od przyczyny, wyróżnia się następujące postaci zaćmy:

• Zaćma starcza – dotyczy około 93% wszystkich przypadków zaćmy. Powstanie zaćmy starczej jest częścią procesu starzenia – pierwsze oznaki zaczynają się około 45 roku życia, jednak objawy powodujące spadek komfortu życia rozwijają się dopiero w wieku 60-70 lat. Rozwój zaćmy starczej jest bezbolesny, zwykle dotyczy obu oczu i najczęściej przebiega szybciej w jednym oku. Nie ma potwierdzonych klinicznie sposobów zapobiegania rozwojowi zaćmy starczej.
• Zaćma wrodzona – choroba zazwyczaj dotyczy obu oczu i jest związana z zakażeniem wewnątrzmacicznym (np. kiłą, cytomegalią, toksoplazmozą lub różyczką). Może być także wynikiem defektu genetycznego.
• Zaćma wtórna – współwystępuje z innymi chorobami narządu wzroku, jak np. zapalenie naczyniówki, jaskra czy odwarstwienie siatkówki, lub z chorobami ogólnoustrojowymi, takimi jak np. cukrzyca.
• Zaćma pourazowa – powstaje na skutek tępego lub penetrującego urazu gałki ocznej. Może także pojawić się w wyniku działania substancji chemicznych o odczynie zasadowym. Zaćma pourazowa może rozwijać się bezpośrednio po urazie, po kilku tygodniach, miesiącach, a nawet latach.
• Zaćma polekowa – występuje na skutek przewlekłego stosowania niektórych leków, np. glikokortykosteroidów, allopurynolu, psolarenu czy fenotiazyny.
• Zaćma popromienna – jest efektem nadmiernej ekspozycji na promienie X, UV oraz promieniowanie podczerwone.

Bez względu na przyczynę powstania zaćmy oraz jej lokalizację, jedynym skutecznym sposobem leczenia zaćmy jest operacja.