Objawy zaćmy

Zaćma, zwana również kataraktą, jest chorobą polegającą na utracie przejrzystości soczewki, czego skutkiem jest zaburzenie widzenia, a w miarę postępu choroby może dojść do nawet całkowitej utraty widzenia. Jest to jedna z najczęstszych chorób oczu. W Polsce według szacunków choruje na nią około 800 tysięcy osób.

Jak objawia się zaćma?

Prawidłowa soczewka jest przezroczystą, elastyczną strukturą i wpadające do oka promienie świetlne docierają do siatkówki, gdzie powstaje wyraźny obraz. Zmętnienia soczewki stanowią przeszkodę dla promieni świetlnych, powodując ich rozproszenie, a co za tym idzie, rozmycie obrazu. Dlatego głównym objawem sugerującym zaćmę jest pogorszenie ostrości widzenia, którego nie daje się skorygować żadnymi okularami korekcyjnymi. Początkowo chory opisuje swoje dolegliwości jako widzenie przez mgłę lub w barwnych otoczkach. Dalsze objawy zależą od umiejscowienia zmętnień w soczewce:

• W zaćmie podtorebkowej tylnej ziarniste zmętnienia znajdują się pod torebką tylną soczewki, co oprócz pogorszenia widzenia powoduje również zjawisko rozszczepienia światła widoczne wokół jego źródeł. Jest to szczególnie uciążliwe podczas prowadzenia pojazdów nocą;
• w zaćmie korowej (zmętnienie umiejscowione jest w korze soczewki), chory może skarżyć się na dwojenie obrazów;
• w przypadku zaćmy jądrowej pierwszym objawem zauważanym przez pacjenta jest paradoksalnie poprawa ostrości widzenia z bliska, jednak dalszy postęp choroby pogarsza zdolność widzenia zarówno do dali, jak i do bliży.

Innym objawem sugerującym zaćmę mogą być zmiany w widzeniu barw. Upośledzeniu ulega widzenie kolorów zimnych: fioletowego, niebieskiego, zaś uwydatnieniu ulegają kolory pomarańczowe i czerwone. W zaawansowanym stadium choroby zmiany w soczewce można zaobserwować nawet gołym okiem, gdyż źrenice zmieniają swój kolor z czarnego na szaro-biały (leukokoria). W przypadku zaćmy wrodzonej pierwsze objawy mogą pojawić się zaraz po urodzeniu w razie istnienia zaćmy całkowitej lub uwidocznić się jako zaburzenia widzenia w późniejszym okresie, np. w wieku przedszkolnym i szkolnym w przypadku zaćmy częściowej. Do objawów zaćmy wrodzonej całkowitej należą leukokoria oraz odruch palcowo-oczny Franceschettiego (niemowlę uciska oczy piąstkami lub kciukami).

Kiedy do lekarza?

Występowanie nagłego pogorszenia ostrości widzenia powinno skłonić pacjenta do wizyty u okulisty (nie jest potrzebne skierowanie od lekarza rodzinnego). Podstawowe badania okulistyczne pozwalają wykluczyć inne przyczyny pogorszenia ostrości widzenia i postawić rozpoznanie zaćmy. Nie należy zwlekać z pójściem do lekarza. Pogorszenia ostrości widzenia spowodowanego zaćmą nie da się skorygować żadnymi okularami, zmętnienia same nie znikną, nie istnieją żadne środki farmakologiczne leczące zaćmę. Jedyną skuteczną metodą leczenia jest operacyjne usunięcie soczewki i zastąpienie jej sztucznym implantem.

Diagnoza zaćmy

Zdiagnozować zaćmę może każdy okulista na podstawie badania przedmiotowego, na które składają się: ocena ostrości wzroku oraz ocena przedniego odcinka oka w lampie szczelinowej. Badanie w lampie szczelinowej pozwala ocenić stopień zmętnienia soczewki i jego położenie, a także stan innych struktur optycznych oka. Po postawieniu diagnozy okulista kieruje pacjenta do ośrodka zajmującego się chirurgią oka. Tam, po przeprowadzeniu szczegółowych badań umożliwiających dobranie odpowiednich soczewek wewnątrzgałkowych oraz wykluczeniu wszelkich przeciwwskazań do operacji, wyznaczany jest termin zabiegu. Obecnie można operować zaćmę w każdym stopniu zaawansowania, nie trzeba czekać, aż zaćma „dojrzeje”. Moment, w którym dokonywana jest operacja zależy wyłącznie od dostępności, którą warunkują kolejki NFZ w ośrodkach państwowych.